به گزارش طلوع آنلاین، آرتروز یکی از شایع‌ترین بیماری‌های مفصلی است که می‌تواند با درد، خشکی و محدودیت حرکتی همراه باشد. این بیماری بیشتر در مفاصل زانو، لگن، دست‌ها و ستون فقرات دیده می‌شود و با افزایش سن احتمال ابتلا به آن بیشتر می‌شود. بااین‌حال، آرتروز فقط مختص سالمندان نیست و عواملی مانند اضافه‌وزن، آسیب‌های مفصلی و فشار مکرر بر مفاصل نیز می‌توانند زمینه ابتلا به این بیماری را فراهم کنند.
اما آرتروز دقیقاً چیست؟ چه عواملی باعث ساییدگی مفاصل می‌شوند و آیا می‌توان پیشرفت این بیماری را کنترل کرد؟ در این مطلب از طلوع آنلاین با علائم آرتروز، مهم‌ترین دلایل ابتلا و روش‌های درمان و پیشگیری از آن آشنا می‌شوید.
آرتروز چیست؟
طلوع آنلاین – آرتروز یا استئوآرتریت (Osteoarthritis) نوعی بیماری مزمن مفصلی است که در آن غضروف محافظ انتهای استخوان‌ها به‌تدریج دچار تغییر و تخریب می‌شود. غضروف به استخوان‌ها کمک می‌کند تا هنگام حرکت، به‌راحتی روی یکدیگر بلغزند و فشار واردشده به مفصل کاهش پیدا کند.
با آسیب‌دیدن این بافت، حرکت مفصل ممکن است دردناک و دشوار شود. همچنین بافت‌های اطراف مفصل، از جمله استخوان، غشای مفصلی و رباط‌ها، ممکن است تحت تأثیر قرار بگیرند.
آرتروز بیشتر زانو، لگن، انگشتان دست و مفاصل ستون فقرات را درگیر می‌کند. شدت بیماری در افراد مختلف متفاوت است؛ برخی افراد تنها درد خفیفی دارند، درحالی‌که گروهی دیگر با محدودیت جدی در فعالیت‌های روزمره مواجه می‌شوند.
مهم‌ترین علائم آرتروز چیست؟
علائم آرتروز معمولاً به‌تدریج ظاهر می‌شوند و ممکن است در طول زمان شدت پیدا کنند. مهم‌ترین نشانه‌های این بیماری عبارت‌اند از:
۱. درد مفاصل
درد یکی از شایع‌ترین علائم آرتروز است. این درد معمولاً هنگام حرکت، راه‌رفتن، بالا رفتن از پله‌ها یا انجام فعالیت‌های روزانه بیشتر می‌شود. در مراحل پیشرفته‌تر، ممکن است فرد هنگام استراحت نیز درد داشته باشد.
۲. خشکی مفاصل پس از بیدارشدن
افراد مبتلا به آرتروز ممکن است صبح‌ها یا پس از نشستن طولانی‌مدت، احساس خشکی در مفاصل داشته باشند. این خشکی معمولاً پس از چند دقیقه حرکت کاهش پیدا می‌کند.
۳. تورم و التهاب اطراف مفصل
گاهی مفصل آسیب‌دیده متورم می‌شود یا فرد در اطراف آن احساس حساسیت می‌کند. تورم شدید، قرمزی یا داغ‌شدن ناگهانی مفصل را نباید صرفاً به آرتروز نسبت داد؛ این علائم به بررسی پزشکی نیاز دارند.
۴. کاهش دامنه حرکتی
با پیشرفت آرتروز، خم‌کردن زانو، حرکت‌دادن انگشتان یا چرخاندن مفصل ممکن است دشوارتر شود. این مشکل می‌تواند انجام کارهایی مانند پوشیدن لباس، بازکردن در شیشه یا پیاده‌روی را تحت تأثیر قرار دهد.
۵. شنیدن صدای مفصل هنگام حرکت
برخی افراد هنگام حرکت‌دادن مفصل، صدای تق‌تق یا ساییدگی احساس می‌کنند. این صدا به‌تنهایی نشانه قطعی آرتروز نیست، اما اگر همراه با درد، تورم یا محدودیت حرکتی باشد، بهتر است بررسی شود.
دلایل ابتلا به آرتروز چیست؟
آرتروز معمولاً به دلیل ترکیبی از عوامل مختلف ایجاد می‌شود. مهم‌ترین عوامل خطر عبارت‌اند از:
افزایش سن
با افزایش سن، احتمال تغییرات و فرسودگی بافت‌های مفصلی بیشتر می‌شود. بااین‌حال، بالا رفتن سن به معنای ابتلای قطعی به آرتروز نیست و بسیاری از افراد در سنین بالا نیز مفاصل نسبتاً سالمی دارند.
اضافه‌وزن و چاقی
وزن اضافی فشار بیشتری به مفاصل تحمل‌کننده وزن، به‌ویژه زانوها و لگن، وارد می‌کند. علاوه بر این، عوامل متابولیک مرتبط با چاقی نیز ممکن است در بروز مشکلات مفصلی نقش داشته باشند.
به همین دلیل، کاهش وزن در افراد دارای اضافه‌وزن می‌تواند به کاهش درد زانو و بهبود عملکرد مفاصل کمک کند.
آسیب‌های قبلی مفاصل
شکستگی استخوان، آسیب رباط‌ها و صدمات ورزشی ممکن است خطر ابتلا به آرتروز را در سال‌های آینده افزایش دهند؛ حتی اگر آسیب اولیه به‌خوبی درمان شده باشد.
سابقه خانوادگی و عوامل ژنتیکی
سابقه خانوادگی آرتروز می‌تواند احتمال ابتلا را افزایش دهد. البته عوامل ژنتیکی تنها بخشی از ماجرا هستند و سبک زندگی و شرایط جسمانی نیز اهمیت دارند.
فشار مکرر بر مفاصل
برخی فعالیت‌های شغلی یا ورزشی که فشار زیادی به یک مفصل وارد می‌کنند، ممکن است خطر آسیب مفصلی را افزایش دهند. این موضوع به نوع فعالیت، شدت فشار و سابقه آسیب بستگی دارد.
ضعف عضلات اطراف مفصل
عضلات قوی به حمایت از مفاصل کمک می‌کنند. ضعف عضلات، به‌خصوص عضلات اطراف زانو و لگن، می‌تواند حرکت را دشوارتر کند و فشار واردشده به مفصل را افزایش دهد.
بهترین روش‌های درمان آرتروز چیست؟
در حال حاضر، درمان قطعی و یکسانی برای بازگرداندن کامل غضروف تخریب‌شده در آرتروز وجود ندارد؛ اما روش‌های مختلفی برای کاهش درد، بهبود حرکت و کنترل علائم این بیماری در دسترس هستند.
انتخاب روش درمان به شدت آرتروز، محل درگیری مفصل، سن، وضعیت جسمانی و سایر بیماری‌های فرد بستگی دارد.
۱. ورزش و فیزیوتراپی
ورزش مناسب یکی از مهم‌ترین روش‌های کنترل آرتروز است. برخلاف تصور رایج، استراحت مطلق معمولاً به بهبود عملکرد مفاصل کمک نمی‌کند و ممکن است باعث ضعف بیشتر عضلات شود.
ورزش‌های مناسب برای افراد مبتلا به آرتروز عبارت‌اند از:
– پیاده‌روی با شدت متناسب با توان فرد
– شنا و ورزش در آب
– دوچرخه‌سواری ثابت با فشار کم
– تمرین‌های تقویت عضلات اطراف مفاصل
– حرکات کششی ملایم و تمرین‌های افزایش دامنه حرکتی
فیزیوتراپیست می‌تواند با توجه به محل و شدت آرتروز، برنامه‌ای متناسب با شرایط فرد تنظیم کند. اگر ورزش باعث درد شدید یا ماندگار شود، باید شدت و نوع تمرین‌ها بازبینی شود.
۲. کاهش وزن
برای افرادی که اضافه‌وزن دارند، کاهش تدریجی وزن می‌تواند فشار واردشده به زانوها و لگن را کاهش دهد.
ترکیب تغذیه متعادل، فعالیت بدنی مناسب و اصلاح عادت‌های روزانه معمولاً از رژیم‌های سخت و کوتاه‌مدت مؤثرتر و پایدارتر است.
۳. استفاده از داروهای مسکن
پزشک ممکن است برای کنترل درد آرتروز، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی یا سایر مسکن‌های مناسب را تجویز کند.
داروهای موضعی ضدالتهاب، به‌ویژه برای آرتروز زانو و دست، ممکن است در برخی افراد مفید باشند. داروهای خوراکی ضدالتهاب نیز می‌توانند درد را کاهش دهند، اما برای همه مناسب نیستند.
این داروها ممکن است عوارضی مانند مشکلات گوارشی، آسیب کلیوی یا افزایش خطر برخی مشکلات قلبی‌عروقی داشته باشند. بنابراین، افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای یا کسانی که داروهای دیگری مصرف می‌کنند، باید پیش از استفاده با پزشک یا داروساز مشورت کنند.
۴. کمپرس گرم و سرد
استفاده از گرما می‌تواند به کاهش خشکی مفاصل و آرام‌شدن عضلات کمک کند. کمپرس سرد نیز ممکن است در کاهش درد یا تورم پس از فعالیت مؤثر باشد.
برای این کار می‌توان از حوله گرم یا کیسه سرد پیچیده‌شده در پارچه استفاده کرد. قرار دادن مستقیم یخ روی پوست یا استفاده از گرمای شدید توصیه نمی‌شود.
این روش‌ها معمولاً تسکین موقت ایجاد می‌کنند و جایگزین درمان اصلی نیستند.
۵. تزریق داخل مفصل
در برخی موارد، پزشک ممکن است تزریق کورتیکواستروئید داخل مفصل را برای کاهش کوتاه‌مدت درد و التهاب پیشنهاد کند.
تزریق اسید هیالورونیک نیز برای آرتروز زانو استفاده می‌شود، اما اثربخشی آن در مطالعات مختلف متفاوت بوده و برای همه بیماران توصیه نمی‌شود.
تزریق پلاسمای غنی از پلاکت یا PRP نیز در برخی مراکز انجام می‌شود، ولی شواهد مربوط به اثربخشی آن هنوز محدود و ناهمگون است. بنابراین، پیش از انتخاب این روش‌ها باید درباره فواید، محدودیت‌ها و هزینه‌های آن‌ها با پزشک گفت‌وگو کرد.
۶. جراحی تعویض مفصل
اگر آرتروز شدید باشد و درد و محدودیت حرکتی با وجود درمان‌های غیرجراحی ادامه پیدا کند، جراحی تعویض مفصل ممکن است مطرح شود.
در این جراحی، بخش‌های آسیب‌دیده مفصل با اجزای مصنوعی جایگزین می‌شوند. تعویض مفصل زانو و لگن از روش‌های شناخته‌شده برای درمان آرتروز پیشرفته هستند.
این تصمیم معمولاً زمانی گرفته می‌شود که بیماری کیفیت زندگی فرد را به‌شدت کاهش داده باشد و سایر روش‌های درمانی نتیجه کافی نداشته باشند.
برای درمان آرتروز در خانه چه کارهایی انجام دهیم؟
درمان خانگی می‌تواند در کنار توصیه‌های پزشکی به کنترل علائم آرتروز کمک کند. رعایت نکات زیر برای بسیاری از افراد مفید است:
– فعالیت بدنی منظم: از بی‌تحرکی طولانی‌مدت خودداری کنید و متناسب با توان خود حرکت داشته باشید.
– حفظ وزن مناسب: در صورت اضافه‌وزن، برای کاهش تدریجی آن برنامه‌ریزی کنید.
– پرهیز از فشار بیش از حد: فعالیت‌هایی را که درد مفصل را تشدید می‌کنند، تعدیل کنید.
– استفاده از کفش مناسب: کفش راحت و متناسب با شرایط پا می‌تواند راه‌رفتن را آسان‌تر کند.
– استراحت متعادل: پس از فعالیت استراحت کنید، اما مفصل را برای مدت طولانی بی‌حرکت نگه ندارید.
– تغذیه متعادل: مصرف سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل، منابع پروتئینی مناسب و چربی‌های سالم را در برنامه غذایی خود قرار دهید.
باید توجه داشت که هیچ ماده غذایی یا درمان خانگی به‌تنهایی نمی‌تواند غضروف تخریب‌شده را به حالت اولیه بازگرداند. همچنین پیش از مصرف مکمل‌هایی مانند گلوکزامین و کندرویتین، بهتر است درباره شواهد اثربخشی و عوارض احتمالی آن‌ها با پزشک مشورت کنید.
برای پیشگیری از آرتروز چه کنیم؟
اگرچه نمی‌توان از تمام موارد آرتروز جلوگیری کرد، رعایت برخی نکات می‌تواند به حفظ سلامت مفاصل و کاهش عوامل خطر کمک کند:
۱. وزن خود را در محدوده مناسب نگه دارید.
۲. ورزش منظم و متناسب با توان جسمانی انجام دهید.
۳. عضلات اطراف زانو، لگن و سایر مفاصل را تقویت کنید.
۴. آسیب‌های ورزشی را جدی بگیرید و برای درمان آن‌ها اقدام کنید.
۵. هنگام انجام فعالیت‌های سنگین، از واردکردن فشار غیرضروری به مفاصل خودداری کنید.
۶. در صورت مشاهده درد مداوم یا محدودیت حرکتی، برای بررسی علت به پزشک مراجعه کنید.
چه زمانی برای آرتروز باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر درد مفصل برای مدت طولانی ادامه پیدا کرده، فعالیت‌های روزانه را مختل می‌کند یا به‌تدریج شدت می‌گیرد، مراجعه به پزشک ضروری است.
همچنین اگر مفصل به‌طور ناگهانی بسیار دردناک، قرمز یا داغ شده و تورم قابل‌توجهی دارد، به‌ویژه اگر این علائم با تب همراه باشند، باید سریع ارزیابی پزشکی انجام شود؛ زیرا ممکن است علت مشکل، عفونت مفصل یا بیماری دیگری غیر از آرتروز باشد.
پزشک با بررسی علائم، معاینه و در صورت لزوم تصویربرداری می‌تواند علت درد را مشخص کند. همه افراد مبتلا به درد مفصل به عکس‌برداری یا آزمایش‌های گسترده نیاز ندارند.
آیا آرتروز درمان قطعی دارد؟
یکی از پرسش‌های رایج بیماران این است که آیا آرتروز به‌طور کامل درمان می‌شود؟ پاسخ به شدت بیماری و شرایط فرد بستگی دارد، اما در حال حاضر روش اثبات‌شده‌ای وجود ندارد که بتواند غضروف تخریب‌شده را در تمام بیماران به‌طور کامل بازسازی کند.
بااین‌حال، این موضوع به معنای غیرقابل‌کنترل‌بودن بیماری نیست. بسیاری از افراد با ورزش مناسب، کاهش وزن، فیزیوتراپی، دارودرمانی و اصلاح سبک زندگی می‌توانند درد کمتری داشته باشند و فعالیت‌های روزانه خود را بهتر انجام دهند.
در موارد پیشرفته نیز جراحی تعویض مفصل می‌تواند به کاهش درد و بهبود عملکرد کمک کند.
جمع‌بندی
آرتروز یکی از بیماری‌های شایع مفصلی است که با آسیب تدریجی غضروف و بروز علائمی مانند درد، خشکی و محدودیت حرکتی شناخته می‌شود. افزایش سن، اضافه‌وزن، آسیب‌های قبلی و عوامل ژنتیکی از مهم‌ترین عوامل خطر این بیماری هستند.
بهترین راه کنترل آرتروز، تشخیص به‌موقع و انتخاب درمان متناسب با شرایط هر فرد است. ورزش اصولی، کاهش وزن در صورت نیاز، فیزیوتراپی و استفاده صحیح از داروها می‌توانند به کاهش علائم کمک کنند. در موارد شدید نیز ممکن است جراحی ضرورت پیدا کند.
اگر درد مفاصل زندگی روزمره شما را مختل کرده است، به‌جای خوددرمانی طولانی‌مدت، علت درد را با کمک پزشک بررسی کنید.
